Moda cyrkularna zakłada, że ubranie nie powinno kończyć swojego życia po jednym sezonie ani po pierwszym właścicielu. Zamiast tradycyjnego modelu „produkcja – zakup – użytkowanie – wyrzucenie” promuje dłuższe noszenie odzieży, naprawę, ponowną sprzedaż, przerabianie oraz odzyskiwanie materiałów. To podejście coraz wyraźniej wpływa zarówno na decyzje konsumentów, jak i na sposób projektowania, produkowania i sprzedaży ubrań.

Czym właściwie jest moda cyrkularna?

Moda cyrkularna, określana również jako circular fashion, jest częścią szerszej koncepcji gospodarki o obiegu zamkniętym. Jej celem jest jak najdłuższe wykorzystywanie produktów i materiałów, zamiast szybkiego przekształcania ich w odpady.

W przypadku branży odzieżowej oznacza to zmianę podejścia do całego cyklu życia ubrania. Znaczenie ma nie tylko to, z czego powstała koszula, kurtka czy para jeansów, ale także jak długo można ich używać, czy da się je naprawić oraz co stanie się z materiałem, gdy produkt nie będzie już potrzebny.

Najważniejsze elementy tego modelu to:

• projektowanie odzieży z myślą o trwałości i możliwości naprawy,
• ponowne wykorzystywanie ubrań poprzez zakupy w second-handach i odsprzedaż,
• naprawianie i przerabianie odzieży zamiast jej wyrzucanie,
• wynajmowanie ubrań w sytuacjach, w których ich zakup nie jest konieczny,
• odzyskiwanie materiałów i rozwój recyklingu tekstyliów.

Recykling jest więc tylko jednym z elementów mody cyrkularnej. W pierwszej kolejności chodzi o to, aby ubrania pozostawały w użyciu jak najdłużej.

Dlaczego obecny model stał się problemem?

Skala europejskiego rynku tekstylnego sprawia, że nawet niewielkie zmiany w sposobie korzystania z odzieży mogą mieć duże znaczenie.

Europejska Agencja Środowiska podaje, że w 2022 roku w państwach Unii Europejskiej powstało około 6,94 mln ton odpadów tekstylnych, czyli około 16 kg na jednego mieszkańca. Jednocześnie mniej niż 15 proc. tych odpadów było zbieranych oddzielnie. Większość trafiała do zmieszanych odpadów komunalnych, co znacząco ograniczało możliwość ponownego wykorzystania lub recyklingu.

Komisja Europejska zwraca również uwagę, że tylko około 1 proc. materiałów wykorzystanych w ubraniach jest obecnie poddawanych recyklingowi w taki sposób, aby ponownie stały się materiałem na nowe ubrania.

Circular fashion próbuje więc odpowiedzieć nie tylko na problem odpadów, lecz także na sposób, w jaki odzież jest projektowana i konsumowana.

Drugie życie ubrań staje się częścią rynku

Jedną z najbardziej widocznych zmian jest rosnąca rola rynku wtórnego. Sprzedaż używanych ubrań nie jest już kojarzona wyłącznie z tradycyjnymi sklepami second-hand. Odzież można odsprzedawać przez platformy internetowe, sklepy vintage, programy prowadzone przez marki czy wyspecjalizowane serwisy do odsprzedawania ubrań,

Dzięki temu jedna kurtka, bluza czy para jeansów może służyć kilku osobom w różnych latach. Wartość produktu nie kończy się wraz z jego pierwszą sprzedażą.

Ellen MacArthur Foundation wyróżnia cztery szczególnie istotne modele cyrkularne w modzie: resale, rental, repair i remaking, czyli ponowną sprzedaż, wynajem, naprawę oraz tworzenie nowych produktów z istniejącej odzieży lub jej elementów. Organizacja wskazuje, że zainteresowanie tymi modelami rośnie również dlatego, że pozwalają firmom generować przychody bez uzależniania każdej kolejnej transakcji od produkcji nowej rzeczy.

Trwałość ponownie staje się ważną cechą ubrania

Moda cyrkularna zmienia również sposób myślenia o jakości. Jeżeli produkt ma być naprawiany, odsprzedawany lub noszony przez kolejnego właściciela, musi być wystarczająco trwały.

Znaczenie mają więc materiał, jakość szwów, konstrukcja, możliwość wymiany niektórych elementów oraz sposób pielęgnacji. Dotyczy to szczególnie takich części garderoby jak jeansy, kurtki, płaszcze czy bluzy, które mogą być używane przez wiele sezonów.

Podczas budowania garderoby warto dlatego myśleć nie tylko o pojedynczym trendzie, ale również o tym, czy wybraną rzecz można łączyć z ubraniami, które już znajdują się w naszej szafie. Przeglądając różne fasony i kategorie, na przykład na Pausejeans-online, należy  zwrócić uwagę nie tylko na aktualny wygląd produktu, lecz także na jego potencjalną uniwersalność. Jeansy o łatwym do zestawienia kroju czy prosta kurtka mogą pozostać częścią garderoby znacznie dłużej niż element wybrany wyłącznie ze względu na krótkotrwały trend w modzie.

Naprawa ubrań może być ważniejsza niż recykling

W dyskusjach o zrównoważonej modzie często największą uwagę poświęca się materiałom z recyklingu. Z punktu widzenia gospodarki obiegu zamkniętego równie ważne, a często nawet korzystniejsze, jest wydłużanie życia produktów, które już istnieją.

Rozpruty szew, uszkodzony zamek czy przetarty materiał nie zawsze oznaczają, że ubranie przestało nadawać się do noszenia. Naprawiając ubranie, ograniczamy użycie nowych materiałów, energii i pracy potrzebnych do wyprodukowania nowego produktu.

W praktyce wygląda to następująco:

1. Noś ubrania jak najdłużej

Jeżeli ubranie nadal nadaje się do noszenia, najprostszym rozwiązaniem jest po prostu korzystanie z niego, jak najdłużej.

2. Napraw lub przerób

Niewielkie naprawy, skrócenie, zwężenie ubrania czy zmiana detalu mogą przedłużyć jego żywotność.

3. Przekaż lub odsprzedaj

Rzecz, której ktoś nie potrzebuje, nadal może przydać się komuś innemu.

4. Poddaj recyklingowi

Dopiero gdy ubrania nie można już dalej używać, przychodzi czas na odzyskanie materiałów.

Takie podejście pokazuje, dlaczego circular fashion to znacznie więcej niż segregowanie zużytej odzieży.

Unia Europejska przyspiesza zmiany w branży tekstylnej

Transformacja branży tekstylnej nie wynika wyłącznie ze zmieniających się preferencji konsumentów. Coraz większe znaczenie mają również regulacje.

Strategia UE na rzecz zrównoważonych wyrobów włókienniczych w obiegu zamkniętym zakłada, że tekstylia oferowane na europejskim rynku mają docelowo stawać się trwalsze, nadające się do naprawy i recyklingu. Komisja wskazuje również na potrzebę rozwoju opłacalnych usług ponownego użycia i naprawy ubrań.

Od 2025 roku państwa UE są zobowiązane do prowadzenia oddzielnej zbiórki tekstyliów. Ma to zwiększyć ilość odzieży, która może zostać ponownie wykorzystana, posortowana lub skierowana do odpowiednich procesów odzysku.

Kolejna istotna zmiana weszła w życie 19 lipca 2026 roku. Duże przedsiębiorstwa w Unii Europejskiej nie mogą już niszczyć niesprzedanej odzieży, akcesoriów odzieżowych i obuwia. Podobne ograniczenie ma objąć przedsiębiorstwa średniej wielkości od 2030 roku.

Digital Product Passport ma zwiększyć przejrzystość

Dużym krokiem będzie również rozwój cyfrowego paszportu produktu, czyli Digital Product Passport. System ma ułatwiać dostęp do informacji dotyczących produktów na różnych etapach ich cyklu życia.

Odzież tekstylna została wskazana jako jedna z priorytetowych grup produktowych. Według aktualnego harmonogramu Komisji Europejskiej przyjęcie szczegółowych wymagań dla tekstyliów jest planowane na czwarty kwartał 2027 roku, choć termin może jeszcze ulec zmianie.

W dłuższej perspektywie większa przejrzystość dotycząca materiałów i sposobu wykonania produktu może mieć znaczenie nie tylko podczas zakupów, ale również dla firm zajmujących się naprawą, sortowaniem i recyklingiem.

Czy moda cyrkularna może zastąpić fast fashion?

Moda cyrkularna nie rozwiąże automatycznie wszystkich problemów branży tekstylnej. Sam recykling, pojemniki na używaną odzież czy programy resale nie wystarczą, jeśli jednocześnie stale rośnie produkcja nowych ubrań.

Kluczowe jest wydłużanie życia produktów, projektowanie z myślą o naprawie i ponownym użyciu oraz rozwój skutecznego sortowania i recyklingu. Ważną rolę odgrywają też konsumenci, którzy coraz częściej zwracają uwagę nie tylko na cenę, ale również na trwałość i możliwość dłuższego użytkowania odzieży.

Im dłużej ubrania są używane, tym bardziej branża tekstylna zbliża się do modelu gospodarki cyrkularnej.

Artykuł sponsorowany